Aracısız, yerel, temiz ve adil gıdanın adresi: Kadıköy Kooperatifi

Kadıköy’de artık gönül rahatlığıyla alışveriş yapabileceğimiz bir dükkân var. 2014 yılında aracısız, adil ve temiz gıdaya ulaşmak isteyen tüketicilere sipariş paketleri iletmeye başlayan Kadıköy Kooperatifi, 2016 yılının kasım ayından beri Caferağa Hacı Ahmet Bey Sokak’taki dükkânda hizmet veriyor. Kooperatif ekibinden Başak Bayraktar ve Elif Katmer, tüm Kadıköy Kooperatifi gönüllülerinin desteğiyle sorularımızı yanıtladı.

Röportaj: Deniz Aytekin

Kadıköy Kooperatifi’ni kurmak kim(ler)in fikriydi ve kuruluş hikâyesi nasıl gelişti biraz anlatır mısınız?

Kadıköy Kooperatifi’ni kurma fikri Gezi direnişi sonrası ortaya çıkan forum ve dayanışmalarda yapılan tartışmalarda ortaya çıktı. Kooperatif çalışmalarını ve tartışmaları koordine etmek üzere bir çalışma grubu oluşturuldu. Kadıköy’de bulunan dayanışma ve forumların katılımı ve organizasyonu ile 1 Şubat 2014’de bir çalıştay düzenlendi. Çalıştaya Çiftçi Sendikaları Konfederasyonu (ÇİFTÇİ-SEN), Boğaziçi Mensupları Tüketim Kooperatifi (BÜKOOP), Tohum İzi Derneği ve Anadolu’da Yaşam Kooperatifi de katıldı ve burada deneyimler aktarıldı. Bu deneyimlerden de faydalanarak kooperatif için bir model oluşturuldu. Fakat forum ve dayanışmaların geri çekilmesinde yaşanan bazı sorunlar Kooperatif Çalışma Grubu içerisinde de ortaya çıktı ve çalışmalara bir süre ara verildi.

2014 sonbaharında yeni bir grup olarak bir araya gelindi ve çalışmalar yeniden başladı. Kooperatifleşme çabasının ismi “Kadıköy Tüketim Kooperatifi Girişimi” olarak belirlendi. Sosyal medya hesapları açıldı ve 2014 yılı sonunda “sipariş paketleri” olarak ifade ettiğimiz dönem başladı.  Kadıköy’de temasların güçlendirildiği, kooperatif fikrinin tartışıldığı, olgunlaştırıldığı, yaygınlaştırıldığı ve pratiğin tecrübe edildiği bu dönemde beş kez paket organizasyonu yapıldı. Beşinci paketin sonunda kooperatifin artık girişim olmaktan çıkıp resmi bir kimliğe kavuşması kararı verildi ve Kasım 2016’da Kooperatif Dükkânı açıldı. Çalışmalarımıza bu şekilde devam etmekteyiz.

Kuruluş sırasında yasal ya da maddi sıkıntılarla karşılaştınız mı, karşılaştıysanız bunları nasıl aştınız?

Kooperatifin atacağı her adımda küçük bir çalışma birimi kurarak yol aldık. Dükkân yeri için bir mekân birimi, yasal süreç için mevzuat birimi oluşturduk mesela. Bu birimlerde yer alan arkadaşlar ihtiyaçlarımız temelinde çalışmalar yürüttüler, bu yüzden yasal anlamda bir sıkıntı ile karşılaşmadık. Maddi olarak da kooperatifin kuruluşundan çok önce bizden önceki deneyimlerden öğrenerek, elimizde bir miktar nakit olması amacıyla kooperatif gönüllülerinden sonradan geri ödenmek şartıyla imkânlarının elverdiği miktarda aidat topladık. Kooperatif dükkânını kiraladığımızda ve yasal süreçleri başlattığımızda elimizde böyle bir mali kaynak olması bizi gerçekten rahatlattı.

Yerel ve küçük üreticilere nasıl ulaşıyorsunuz?  Ulaşmakta ya da üreticinin güvenini kazanmakta zorluk çektiğiniz oluyor mu?

Ürünlerimizi mümkün olduğunca örgütlü küçük çiftçilerden ve üretici kooperatiflerinden temin etmeye çalışıyoruz. Bunun için şimdiye kadar çoğunlukla izlediğimiz yöntem BÜKOOP’un üretici havuzundan yararlanmak oldu. Çünkü onlar da bizimle örtüşen ilkelerle çalışmalar yapan ve bizden beş yıl daha deneyimli olan bir kooperatif.

Temelde, ekolojik tarımı ve köylü tarımını savunan ÇİFTÇİ-SEN’in referansıyla bu üreticilere ulaşılıyor. Ancak ister referanslı olsun ister olmasın bizimle iletişime geçen her üreticiye “Ürün ve Üretici Bilgi Formu” gönderiyoruz. Referansı olmayan üreticilerin bilgisini ÇİFTÇİ-SEN’e ve beraber çalıştığımız üreticilere iletiyoruz ve çiftçilerden destek alıyoruz. Bu şekilde aynı zamanda çiftçilerin tanışmasını, berber çalışma koşullarını araştırmasını ve örgütlenmesini teşvik ediyoruz.

Eskiden belirli dönemlerde paket dağıtımı yoluyla tüketiciye ulaşıyordunuz ama artık bir dükkânınız var, istediğimiz zaman sizden alışveriş yapma şansına sahibiz. Sizin bu başarınız da yeni kooperatiflerin kurulmasına hem vesile oldu hem de cesaret verdi. Nasıl görüyorsunuz Türkiye’de kooperatifçiliğin gidişini?

Anadolu’da kooperatiflerin tarihi 1860’lara uzanmasına rağmen özellikle 1980’lerden sonra yapı kooperatifleri ile başlayan ve yolsuzluklarla anılan bir süreç yaşandı. Bu olumsuz örnekler kooperatiflere olan inancın sarsılmasına neden oldu.

Kooperatifin en temel yapı taşı karşılıklı güven ve dayanışmadır. Bahsettiğiniz gibi yeniden kooperatiflerin kurulması ve yaygınlaşması karşılıklı dayanışmaya olan ihtiyacın göstergesi. Ülkede şu an bir taraftan devlet eliyle kooperatifçiliğin yeniden düzenlenmesi söz konusuyken diğer yanda şirket egemenliğine karşı üreticilerin ve tüketicilerin birlikte karar aldığı, bir gıda sistemini kumanın yol ve yöntemleri tartışılıyor.

Kooperatif ağlarını yaygınlaştırdığımız ve gündelik hayat pratiklerini örgütlediğimiz ölçüde eşitlikçi temelde, halktan yana bir gıda egemenliği sistemi inşa etme olanakları mevcut, gidişatı bu alanda çalışma yürütenler ve mücadele edenler belirleyecektir.

Bu mücadelede, gıda meselesini önemseyen herkesi görmek isteriz. Her ay, kooperatif çalışmamıza yeni gönüllüleri katmak için “Kadıköy Kooperatifi Kendini Anlatıyor” toplantıları düzenliyoruz. Beşiktaş, Şişli, Üsküdar ve birçok semtte de filizlenen kooperatif çalışmaları var ve aktif olarak yürütülüyor. Artan bu ilginin hepimiz için umut verici olduğunu düşünüyoruz.

Dükkânda şu an hangi ürünler var ve çalışma saatleri nasıl?

Dükkân birçok çeşit ürünü bünyesinde barındırıyor. Kuru baklagil, kuru meyve, zeytin, zeytinyağı, yerli tohum unlarla ekşi mayalı ekmek, makarna, yumurta, peynir çeşitleri, salça, çay, bulgur, bal gibi temel gıda ürünleri mevcut.  Bunların dışında bir de dayanışma rafımızda bulunan reçel,  çanta, cüzdan, anahtarlık gibi ürünler var. Farklı şekillerde güçsüzleşen ya da güçsüzleştirilen kesimlerle maddi ve manevi dayanışma geliştirme hedefimize istinaden destek olmak amacıyla aldığımız ve alırken herhangi bir kriter aramadığımız, çeşitli dayanışma gruplarının  ürünleri bu raftaki ürünler. Kooperatif gönüllüleri hafta içi 19:00-21:00 ve hafta sonu 10:00-18:00 saatleri arası nöbetleşe olarak dükkânı açık tutuyor.

Kadıköy Kooperatifi’nden dükkana gelip alışveriş yapmak dışında ürün alma opsiyonu var mı ya da yakın zamanda böyle bir şey (online sipariş ya da kargolama) yapma planınız var mı?

Sadece kooperatif dükkanında satış yapıyoruz. Gelecek için de internet üzerinden satış planımız yok. Bizim hedefimiz yerel bir sistem kurmak, mesela Kadıköy’ün diğer mahallelerine de dükkan açmak. Kargo ile gönderiyi de tercih etmiyoruz çünkü yüz yüze iletişimi, sohbete dayanan, gerçek ilişkiler kurabilmeyi önemsiyoruz.

Yeni üreticilerle görüşüyor musunuz? Yakında kooperatife eklenecek yeni üretici ve ürünler var mı?

Bizlere ulaşan yeni üreticilerle görüşüyoruz. Öncelikle üreticilere kendileri ve ürünleri hakkında sorular sorduğumuz bilgi formlarını gönderiyoruz ve cevaplar geldikten sonra formları inceliyoruz. Ürün – üretici kriterlerimize uygunsa ve dükkânımızın fiziksel koşulları yeterliyse yeni ürünleri alabiliyoruz. Son zamanlarda gündemimizde farklı üreticilerden almayı planladığımız, ve şu anda dükkânımızda bulunmayan, tahin ve pekmez ürünlerini kooperatife eklemek var. Bunun dışında dükkânımızda bulunan fakat kooperatif ve küçük üreticilerin yerel tohum ve geleneksel yöntemlerle ürettiği zeytinyağı ve hububat ürünleri ile ilgili de yeni üreticilerle görüşmekteyiz.

Kooperatif kendini nasıl döndürüyor, sadece gönüllüler mi var bünyenizde?

Kadıköy Kooperatifi, resmî bir tüketim kooperatifi olarak ortaklık sistemine ile çalışıyor ancak ortaklarına kâr payı dağıtmıyor. Tüm emek süreçleri gönüllülük esasıyla sürdürülüyor. Şuan aktif olarak çalışmalara katılan yaklaşık 30 kişilik bir gönüllü grubu var. Bu grupta 20 kişi aynı zamanda kooperatif ortağı. Bunun dışında bir de çalışmalara düzenli ve aktif katılamayan fakat yine de ara ara destek veren ve dayanışma gösteren kooperatif dostlarımız var.

Dükkânda yapılan satışlardan elde edilen gelir, üretici ödemeleri, vergiler ve dükkân masrafları olarak dağıtılıyor. Geriye bizim “toplumsal fayda” dediğimiz çok küçük bir pay kalıyor. Bu da kooperatifin eğitim ve etkinlik masrafları için kullanılıyor.

Kooperatifte satılan gıdaların güvenliğini nasıl kontrol ediyorsunuz, belli kriterleriniz var mı kooperatife kabul edilecek üreticileri seçerken?

Üretici ve tüketici arasında karşılıklı ilişkinin geliştiği, güvene dayalı bir sistem geliştirmek birinci önceliğimiz. Üretici ziyaretleri yaparak ürünleri gözlemleme şansı da buluyoruz. Aynı zamanda Çiftçi-Sen’e, Ziraat Mühendisleri Odası’na, beraber çalıştığımız, danıştığımız çiftçilere yeni ürünler için danışıyoruz.

Hem alanında uzman kişilerin bilgi, birikim ve deneyimlerinden faydalanıyor hem de ziyaretlerimizde kendimiz de gözlemliyoruz. Yerli tohum kullanılıyor olması, üretim sürecinde kimyasal girdi kullanılmaması, üreticilerin küçük ve örgütlü olması, şirket tarımının benimsenmemiş olması, kadın ve çocuk emeğinin sömürülmemesi üretici seçiminde olmazsa olmaz diyebileceğimiz kriterlerimiz.

Size destek olmak isteyen okuyucularımız neler yapabilirler? 

Kooperatifle çeşitli şekillerde ilişkilenebilirler. Kooperatif dostu olup, dükkânımızı ziyaret edip bizimle tanışabilir, isterlerse alışveriş yapabilirler. Alışveriş yapmak isteyenler kendi bez çantalarıyla gelirse bizi çok sevindirir :) Bez çantası yanında olmayanlar için de kağıt torbalara ihtiyacımız oluyor, bu da bir ihtiyaç dükkân için…

Kooperatif gönüllüsü olup, dükkanda nöbet tutabilir, kooperatif model ve işleyişi hakkında bilgi sahibi olup, çalışma birimlerinde çalışabilirler.

Kooperatif ortağı olabilirler. Teorik bilgi ve pratik işleyişin yanı sıra mali ve hukuki kapsam hakkında da bilgilenerek, resmî işler ve organlarla birlikte tüm kooperatif çalışmalarına katılır, birimlerde yer alabilirler.

Tüm bunlar dışında bizi sosyal medya hesaplarından takip edebilir, ilan ve duyurularımızdan haberdar olabilir ve çevrelerine bizi anlatabilirler.

Dokunan her el bize hatırı sayılır bir katkı sağlayacaktır. Bizi daha yakından tanımak, gönüllü olmak, kooperatif dostu olmak veya ortak olmak isteyenleri süreci daha detaylı öğrenebilecekleri, her ayın son haftası yaptığımız, gün ve mekân bilgisini sosyal medya hesaplarımızdan paylaştığımız, “Kadıköy Kooperatifi Kendisini Anlatıyor” tanışma  toplantılarımıza bekleriz.

Kadıköy Kooperatifi
Caferağa Mahallesi, Hacı Ahmet Bey Sokak No:1 34710 Kadıköy.
kadikoykoop.org
Hafta içi 19:00-21:00, hafta sonu 10:00-18:00 arası açık. 
Facebook
Twitter
Instagram



Deniz Aytekin

Boğaziçi Üniversitesi'nde felsefe okudu. Müzik, edebiyat, felsefe ve çevre konularında yazarlık ve editörlük yapıyor.

Aracısız, yerel, temiz ve adil gıdanın adresi: Kadıköy Kooperatifi” için 16.698 yorum

Bir cevap yazın